Stories

Rồng Phụng ​​trên miền đất mới

Tales From The 2166
Words by Sheila Ngoc Pham. Vietnamese translation by Van Tran. Stills from films by VŨTRỤ inc.
Tales from the 2166

Trong thời gian làm việc cho thương hiệu thời trang đường phố 108Warehouse ở Marrickville, nghệ sĩ Dennis Nguyen đặc biệt tò mò trước những chuyển động trong làng thời trang Việt Nam. Qua Instagram, anh bắt đầu theo dõi Tùng Nguyễn, nhà thiết kế của Paradise Saigon, một thương hiệu trẻ đang dần khẳng định tên tuổi ở Việt Nam. Trong khi đó, Tùng đã lên kế hoạch sang Úc theo diện vừa làm vừa du lịch. Vì đã lâu Tùng chưa quay lại thăm Sydney, anh muốn được kết nối với Dennis để tìm hiểu thêm về nhịp sống của thành phố này.

Năm 2023, sau khi Tùng chuyển đến Úc, hai người bắt đầu gặp gỡ, cùng nhau khám khá và thành lập nhóm nghệ thuật thể nghiệm VŨTRỤ inc. Để tìm cảm hứng thẩm mỹ, họ thường đi dạo quanh Cabramatta, ngắm nhìn mặt tiền của các cửa hàng và biển hiệu trên phố. Văn hóa thị giác nơi đây, từ biển quảng cáo, cách bài trí cửa hàng cho đến phong cách của cộng đồng địa phương dần thấm vào những sáng tạo của họ dưới tên VŨTRỤ inc. Đồng hành với Tùng, người vẫn nhìn Cabramatta bằng ánh mắt háo hức và ngỡ ngàng của một vị khách phương xa, Dennis, bắt đầu tự hỏi: "Điều gì đã tạo nên bản sắc riêng của nơi này, khiến nơi này thực sự là nơi này? "

Gallery image

Dennis sinh ra và lớn lên ở Cabramatta. Cha anh đến Úc vào năm 1980, trong làn sóng tái định cư người tị nạn đầu tiên sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc. Mẹ anh di cư sang Úc muộn hơn, vào năm 1993. Sinh năm 1998, Dennis luôn cảm nhận mối dây gắn bó sâu đậm với quê hương qua quan hệ gia đình và những chuyến thăm Việt Nam thường xuyên. Nhưng với anh, chính "khu" này mới luôn là nhà, một mái nhà thân thuộc đến mức đôi khi anh xem là đó là điều hiển nhiên. Trong những năm niên thiếu, ngày nào tan học Dennis cũng đi qua "Cabra" trên đường trở về nhà ở Canley Heights.

Với Tùng, Cabramatta lại mang một ý nghĩa hoàn toàn khác. Dù sinh ra ở Việt Nam vào năm 2000, anh đã có bảy năm thời thơ ấu sống ở Armidale thuộc Northern Tablelands, bang New South Wales (NSW). Cha anh, một nhà nghiên cứu về nông nghiệp ở Việt Nam, đã nhận được học bổng làm nghiên cứu tiến sĩ tại Đại học New England. Trong quãng thời gian dài gia đình sinh sống ở vùng nông thôn NSW, những chuyến hành hương hàng năm đến Cabramatta không chỉ giúp họ mua được những món đồ mong nhớ mà còn là một nguồn nuôi dưỡng tinh thần.

‘Lúc tôi còn nhỏ, chả có nơi nào mà giống Cabramatta cả… Năm nào gia đình tôi cũng đi từ Armidale xuống Sydney, ba lái xe đưa cả nhà đi. Nhà tôi mua đầy cả cốp xe – chất kín đồ trong cốp xe - toàn là đồ Việt Nam để mang về, vì ở Armidale không có. Tôi lúc nào cũng mong đến ngày được đi Cabramatta. Lúc đó tôi rất muốn hiểu thêm về những con người ở đấy, muốn biết đưuọc các bạn trẻ ở đấy sống như thế nào.’
Tùng Nguyễn
Gallery image

Đối thoại giữa những người cùng thế hệ có thể mở ra nhiều điều mới mẻ, bởi ngay trong một thế hệ trải nghiệm của mỗi người cũng có thể khác nhau vô cùng. Hai cách nhìn riêng biệt của Dennis và Tùng về Cabramatta đã thôi thúc họ tìm kiếm thêm những góc nhìn khác, đồng thời mở rộng cuộc trò chuyện với các thế hệ đi trước. Họ đặc biệt bị cuốn hút bởi những người sống bằng công việc sáng tạo — từ nghệ nhân đến nghệ sĩ, nhất là những người chưa hẳn được giới nghệ thuật chính thống công nhận. Trong mắt Dennis và Tùng, chính những người làm nghề ấy đã góp phần tạo nên diện mạo văn hóa đường phố sống động của Cabra và những sáng tạo của họ đã hòa vào đời sống thường nhật nơi đây. Hai nghệ sĩ trẻ luôn muốn tìm hiểu những điều gì ẩn sau quá trình lao động sáng tạo của những con người ấy, cũng như những lựa chọn thẩm mỹ đầy gợi mở mà họ đưa ra. Và đó là cách Thập Cẩm Đặc Biệt – Special Mix Combination ra đời. Loạt phim ngắn này khắc họa những con người đang sống và làm việc trong khu vực mang mã bưu chính 2166, bao gồm Cabramatta, Canley Vale và Canley Heights.

‘Có một điều gắn kết mọi người ở đây: ai cũng thật sự chăm chút mỗi khi bước ra đường. Họ xuất hiện như thể đang trình diễn. Ai cũng cố gắng tạo cho mình một phong cách riêng. Từ hồi tôi còn nhỏ, tôi đã thấy người ta luôn chuộng ăn mặc thật chất.’
Dennis Nguyen
Gallery image

Ở Úc, bản sắc của các cộng đồng văn hóa thường bị giản lược, khiến những đường nét tinh tế của đời sống thường nhật trở nên khó nhận thấy trong mắt người ngoài. Sự phức tạp của đời sống đa văn hóa thường đã khó có thể được lĩnh hội trọn vẹn, lại càng trở nên khó hơn khi đó là sự phức tạp bên trong những cộng đồng ly hương sinh sống ở các vùng ngoại ô. Xét trên phương diện ấy, Cabramatta gần như là một thế giới riêng. Có lẽ điều này cũng bắt nguồn từ tính thực tế và khả năng ứng biến đáng nể của người Việt. Ngày nay, người ta thường nói nói đến việc ‘xoay chuyển’ như thể đó là một ý niệm mới mẻ, nhưng thực ra người di dân vẫn luôn làm như vậy. Trong những năm đầu của giai đoạn tái định cư người tị nạn tại khu vực này, những người mới đến từ Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á khác đã sẵn sàng làm bất cứ công việc gì mà cộng đồng đang cần.

‘Cabra giống như một chiếc hộp thời gian, nhưng đồng thời cũng là một không gian lai ghép, mang trong mình một chút bản sắc Úc. Biển hiệu ở đây có tiếng Anh, tiếng Việt, tiếng Campuchia, tiếng Thái, tiếng Hoa, phục vụ mọi cộng đồng. Nhưng nơi này vẫn gợi cảm giác như một chiếc hộp thời gian, bởi rất nhiều người tị nạn đã đến đây từ thập niên 1980. Nó giống như một Sài Gòn mà ngay cả tôi cũng chưa từng biết đến.’
Tùng Nguyễn
Gallery image

Ben Nguyễn đến Úc từ năm 1988 khi còn là một người tị nạn trẻ. Trong suốt thập niên 1990, anh đã nhiều lần vướng vào những rắc rối của tuổi trẻ. Cuối cùng, anh quyết định trở về với công việc kinh doanh của gia đình, từng bước phát triển Hải Âu Làng Nướng thành một nhà hàng lâu đời và được nhiều người yêu thích ở Canley Vale. Nhà hàng cũng là nơi trưng bày thế giới nghệ thuật theo phong cách cực đại của Ben, những hình dung táo bạo được khơi nguồn từ trải nghiệm đời thực và những ước mơ của chính anh. Ngày nay, người ta thường bắt gặp người chủ nhà hàng miệt mài chế tác ngay tại chỗ, rồi đặt những tác phẩm vừa hoàn thành vào không gian chật kín mà ấm cúng của Hải Âu.

Gallery image

Người di dân thường phải đổi một nghề quen thuộc lấy một nghề mới. Khi Khoa Đăng Phạm di cư từ Hải Phòng sang Úc vào năm 1996, anh đã bỏ lại công việc trong ngành thời trang để trở thành thợ làm tóc. Khoa's Designs, tiệm tóc nổi tiếng nằm ở giữa trung tâm Cabramatta, luôn tấp nập khách. Qua nhiều năm, Khoa, người luôn xuất hiện với vẻ ngoài chỉn chu, lịch lãm, đã truyền nghề cho biết bao thợ tóc trẻ, chia sẻ với họ tay nghề mà anh đã miệt mài rèn giữa suốt hàng chục năm.

Gallery image

Quan sát thị trường để nhận ra cộng đồng đang cần gì cũng là công việc mà MC kiêm ca sĩ Cẩm Hằng Lương, thực hiện mỗi ngày. Chị tất bật quảng bá cho Việt Phố, một trong số rất ít câu lạc bộ đêm dành cho người Việt trong thành phố. Những tấm áp phích giới thiệu các đêm diễn sôi động của Việt Phố xuất hiện trên nhiều mặt tiền của các cửa hàng khắp khu vực. Hành trình đi làm quen thuộc của chị bắt đầu từ nhà ở Cabramatta, xuôi theo đường cao tốc Hume Highway đến Yagoona, nơi câu lạc bộ tọa lạc. Khi rời Trà Vinh sang Úc vào năm 1992, Cẩm Hằng chưa bao giờ hình dung mình sẽ theo đuổi một sự nghiệp như thế. Nhưng cuộc đời đã rẽ sang hướng ấy sau khi chị dành chiến thắng tại cuộc thi Giọng ca Vàng Mekong năm 2011.

Gallery image

Hoàng Anh là một người địa phương khác luôn tìm tòi và sáng tạo, với vốn nghề nghiệp ngày càng phong phú. Cửa hàng của chị nằm ngay lối vào Trung tâm Thương mại BKK, cạnh Cổng Pai Lau ở Freedom Plaza. Tại đây, Hoàng Anh bán những bộ áo dài duyên dáng, nhiều bộ được chính tay chị kết cườm tinh xảo, cùng các món trang sức thời trang do chị tự thiết kế. Chị còn bắt đầu nhận làm những mâm quả cho đám cưới theo đặt hàng, các mâm quả được tạo hình Rồng Phụng lộng lẫy (‘dragon-phoenix’), biểu tượng cổ xưa và đầy uy lực của sức mạnh cùng sự bền bỉ. Tất cả những công việc này hoàn toàn khác với những gì Hoàng Anh từng hình dung khi còn theo học ngành thương mại quốc tế tại Đà Nẵng, trước khi di cư sang Úc vào năm 2010.

Gallery image

Những nghệ nhân xuất hiện trong loạt phim Thập Cẩm Đặc Biệt - Special Mixed Combination không chỉ gặp nhau ở cảm thức Việt Nam mà còn được kết nối bởi một đời sống tâm linh hiệu hữu một cách tự nhiên và rõ nét. Tại khu vực 2166, đời sống tâm linh của người Việt Nam là nền móng vững bền của cuộc sống thường nhật. Dấu vết của đời sống ấy hiện diện qua những bàn thờ trong mỗi cửa hàng và trong từng mái nhà, lặng lẽ, thành kính và luôn được chăm nom chu đáo.

Bao quanh khu thương mại Cabramatta náo nhiệt là nhiều cơ sở thờ tự rực rỡ sắc màu. Tuy nhiên không phải mọi sinh hoạt tín ngưỡng nơi đây đều có cội nguồn từ xa xưa. Khi bước vào ngôi nhà ngoại ô đồng thời cũng là thánh thất Cao Đài ở Canley Vale, ta đang kết nối với một tôn giáo đã được khai lập cách đây tròn một thế kỷ vào năm 1926 với Tòa thánh đặt tại Tây Ninh. Hệ thống hình tượng đa dạng và dung hợp của Cao Đài phản ánh mục tiêu cốt lõi: quy tụ các tôn giáo trong tinh thần hòa hợp. Chính vì vậy, trải nghiệm tôn giáo thuần Việt này mang dáng vẻ thủ công hơn các tôn giáo lâu đời khác, tựa như một cơ sở nhỏ được vun đắp bằng bàn tay con người, hơn là một tập đoàn đa quốc gia khổng lồ.

Gallery image

Năm phim ngắn hợp thành Thập Cẩm Đặc Biệt - Special Mixed Combination mang đến những lát cắt mới mẻ, chân thực và gần gũi về tâm hồn của một cộng đồng ly hương, những người di dân đến từ khắp các miền Việt Nam đã xây dựng cuộc đời mới tại khu vực 2166. Qua những câu chuyện của mình, các nghệ nhân và nghệ sĩ ấy sẽ giúp chúng ta hiểu thế nào là thích nghi với những thay đổi của hoàn cảnh, trong khi vẫn gắn bó sâu bền với truyền thống để tìm thấy ý nghĩa trong công việc và trong chính cuộc đời mình.

About the Author

Sheila Ngọc Phạm là nhà văn, nhà sản xuất, giám tuyển và nhà nghiên cứu. Chị cộng tác trong nhiều ấn phẩm của Úc và quốc tế, và được biết đến rộng rãi qua tiểu luận "Coming of age in Cabramatta" (Trưởng thành ở Cabramatta) (2021) được đăng trên Sydney Review of Books năm 2021. Sheila đã sản xuất nhiều chương trình phát thanh và podcast cho ABC Radio National và SBS, trong đó có My Bilingual Family – Gia đình Song ngữ của Tôi (2022), Tongue Tied and Fluent – Giữa Ngập ngừng và Lưu loát (2019), The Lost Cinema of Tan Hiep – Rạp chiếu bóng đã Mất của Tân Hiệp (2016) và Saigon's Wartime Beat – Nhịp điệu Sài Gòn Thời chiến (2012). Năm 2023, trong chương trình The Menu của Monocle Radio, chị đã thực hiện phóng sự về Cabramatta cho chuyên mục lâu năm Food Neighbourhood. Các dự án giám tuyển của Sheila bao gồm triển lãm MÌNH (2023) cho Fairfield City Museum and Gallery, và triển lãm tranh Đông Hồ (2019) tại Thư viện Tiểu bang NSW. Hiện chị là Nghiên cứu sinh sau tiến sĩ tại Đại học Công nghệ Sydney, tập trung vào nghiên cứu sức khỏe người tị nạn.

Tales from the 2166 | Screenings

Join us for screenings of Tales from the 2166, a documentary series exploring Vietnamese-Australian life in Cabramatta and Canley Vale – the heart of postcode 2166.

A plate of unchecked oysters with a slice of lemon on a white plate in a fridge.

Powerhouse Food

Powerhouse Food encompasses programs, partnerships and initiatives that support and amplify the food industry and community.